تحلیل راهبردی پیام مقام معظم رهبری (مدظله العالی) به مناسبت روز زبان فارسی و بزرگداشت فردوسی
تحلیل راهبردی پیام مقام معظم رهبری (مدظله العالی) به مناسبت روز زبان فارسی و بزرگداشت فردوسی
بیانات رهبر حکیم انقلاب اسلامی در اردیبهشتماه ۱۴۰۵، نه یک پیام تکراری فرهنگی، بلکه یک «سند راهبردی پدافند غیرعامل در حوزه زبان و هویت» است. این پیام، سه لایهٔ اساسی «هویتسازی تمدنی»، «الگوگیری حماسی از شاهنامه در دفاع مقدس سوم» و «الزامات پدافند زبانی در برابر تهاجم سبک زندگی آمریکایی» را بهصورت شبکهای به هم پیوند میدهد. بهعنوان مسئول میز فرهنگ در مدیریت بحران دانشگاه عالی دفاع ملی و با ۲۵ سال تجربه میدانی در زیستِ هنری و مسئولیت گروه اقتصاد هنر وزارت ارشاد، این پیام را چراغ راهی برای «بحرانزدایی از حافظه تاریخی و گسلهای هویتی» کشور میدانم.
۱. زبان فارسی بهمثابه «رشته اتصال در مدیریت بحران هویت»
در ادبیات مدیریت بحران، شکنندهترین نقطه ملتها در هنگام طوفانهای ژئوپلیتیک، گسست روایت مشترک است. معظمله با تأکید بر زبان فارسی بهعنوان «قالب شناخت و رشته اتصال اندیشه و مرزهای هویتی»، دقیقاً همان مؤلفهای را برجسته میکنند که در سناریوهای جنگ نرم، هدف اول دشمن است. از منظر آکادمیک، این همان «تابآوری معنایی» است؛ زبانی که نه فقط وسیله ارتباط، بلکه چهارچوب مرجعِ درک خطر و هماهنگی برای اقدام جمعی باشد. در میز فرهنگ دانشگاه عالی دفاع ملی، این نگاه را بهعنوان هسته سخت «پدافند غیرعامل شناختی» تعریف کردهایم.
۲. فردوسی و شاهنامه؛ الگوی تمامعیار برای «دفاع مقدس سوم»
تعابیر معظمله از «داستانهای اسطورهای فردوسی بهعنوان واقعیت زندگی قهرمانانه ملت» و «دفاع مقدس سوم»، یک جهش پارادایمی در تحلیل تاریخ دفاع مقدس است. ایشان با قاطعیت، سه دوره دفاعی ملت ایران را (دفاع مقدس اول: جنگ تحمیلی هشت ساله، دفاع مقدس دوم: مقاومت در برابر تروریسم تکفیری، و دفاع مقدس سوم: جنگ تمامعیار ترکیبی کنونی) ذیل یک «منش مشترک حماسی» تعریف میکنند که مؤلفههای آن «سلحشوری، انسانسازی قرآنی و همدلی اقوام» است. بهعنوان هنرمندی که ۲۵ سال در زیستِ بوم نمایش، ادبیات و هنرهای تجسمی، شاهنامه را بازآفرینی کردهام، شهادت میدهم که مفاهیمی چون «رستم و سهراب»، «سیاوش» یا «نبرد هفتخوان» در ذهنیت رزمندگان مدافع حرم و حافظان امنیت، نه اسطوره، که «الگوی عملیاتی» بوده است. این همان ظرفیتی است که میز فرهنگ در مدیریت بحران، در قالب «روایت حماسیِ عملیات روانی دشمنشکن» بکار میگیرد.
۳. بعثت هنرمندان در امتداد بعثت مردم؛ تکلیفی برای اقتصاد هنر انقلابی
بیانیه رهبری با نگاه حکیمانه، راهبرد «فردوسیگونه زیستن» اهالی فرهنگ را در قالب «آمیختن فکر، قلم، زبان با هنر» و «همانند کردن روایت خیزش ملت با شاهنامه» ترسیم میکند. این دقیقاً مأموریت خطیر گروه اقتصاد هنر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است. در شرایطی که دشمن با بودجههای نجومیِ «تهاجم زبانی و سبک زندگی»، به دنبال جایگزینی واژگان، نمادها و الگوهای مصرف ایرانی با نمونه آمریکایی است، «اقتصاد هنر مقاومتی» باید به تولید انبوه کالاهای فرهنگی با رمزگان هویتیِ شاهنامه و ادب فارسی بپردازد. به عبارت روشنتر: شاهنامه باید به «برند ملی تابآوری» تبدیل شود؛ از پویانمایی و بازیهای رایانهای تا مد و لباس و بستهبندی محصولات صادراتی.
۴. پدافند زبانی و گفتمانی؛ از توصیه تا عملیات دائمی
تأکید معظمله بر «پدافند زبانی و گفتمانی» با هدف «آمادگی ملت در برابر تهاجم شیاطین»، یک مأموریت دائمی برای نهادهای علمی و فرهنگی کشور تعریف میکند. در دانشگاه عالی دفاع ملی و ذیل مدیریت بحران، ما موظفیم «نقشه آسیبشناسی گفتمانی» را طراحی کنیم که در آن، ریزگردهای واژگانیِ بیگانه (اصطلاحات غربیِ تحمیلی در فضای مجازی، ادبیات سازمانی، و حتی رسانههای رسمی) بهمثابه یک تهدید فهرست و راهکارهای بومیسازی ارائه شود. همچنین، ابتکار و نوآوری فعالان فرهنگی باید در قالب «جهاد تبیین فردوسیوار» ساماندهی شود تا کودکان، نوجوانان و جوانان، شاهنامه را نه یک متن قطور تاریخی، بلکه «راهنمای موقعیتشناسی در جنگ ترکیبی» بیاموزند.
نتیجهگیری و پیشنهادهای عملیاتی (از منظر رئیس گروه اقتصاد هنر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و رئیس میز فرهنگ، هنر و رسانه در مدیریت بحران):
۱. ایجاد «ستاد دائمی پدافند زبانی» با محوریت بنیاد فردوسی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی و میز فرهنگ، هنر و رسانه در مدیریت بحران با هدف تولید جایگزینهای بومی برای واژگان و نمادهای مهاجم و بیگانه
۲. طراحی «طرح ملی شاهنامهخوانی بحرانی» ویژه مدارس، دانشگاهها و مراکز نظامی که بر اساس آن، هر بحران هویتی یا امنیتی با یک «پهلواننماد» از شاهنامه گره روایت داشته باشد.
نویسنده : دکتر سمیه ولیان
رئیس میز فرهنگ، هنر و رسانه در مدیریت بحران دانشگاه عالی دفاع ملی
۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵
